06 December 2011

Onze economie Bijbels herbronnen

Ga naar overzicht

Deel op:

We zien in de westerse wereld gebeuren wat we in andere werelddelen altijd een schande vonden: een klein percentage rijken wordt rijker, de rest wordt armer.’ Lut Saelens sprak in de dominicaanse gemeenschap van Leuven over de economische problemen en een Bijbels alternatief.

Stilaan begint het bij iedereen te dagen dat het oplossen van de bankencrisis en de zware druk op de overheidsschuld de modale burger en vooral de meest kwetsbare groepen in de samenleving zal treffen. De politiek moet op de eerste plaats de ratingbureaus gunstig stemmen en kan pas in tweede instantie aan het belang van de burgers denken.


Beeld van Occupy Wallstreet

Occupy
De slogan van de Occupy Wallstreet-beweging: &Wij zijn de 99 procent’, vat het groeiend inzicht samen dat het de overgrote meerderheid van de bevolking de rekening zal betalen van de crisis, en niet een kleine elite die er grotendeels aan de oorsprong van ligt. Deze elite bedient blijkbaar enkel zichzelf, in lijn met de logica van de vrije markt.
Anderzijds bevat de slogan impliciet een krachtige boodschap voor echte democratie: laat ons wakker worden en uit de slachtofferrol stappen: we zijn met veel dus hebben we meer macht dan we denken.

Herbronnning
Wat kunnen wij doen? Zijn we niet aan een ernstige herbronning toe? Onze economie wordt niet bepaald door anonieme krachten, maar door menselijke keuzes die we helder moeten maken.
Lang voor de financiële crisis werd in de Bijbel voortdurend en vanuit zeer verschillende invalshoeken gewaarschuwd voor de gevolgen van het verkeerd omgaan met geld of bezit. We kunnen met recht van een Bijbelse visie op economie spreken. Hoewel de samenlevingen van toen sterk verschillen van onze complexe samenleving, is de goddelijke visie van toen ook nu nog verfrissend en actueel.

Sabbat en rentmeesterschap
De wekelijkse sabbat zorgde ervoor dat vermeden werd dat men enkel nog met werken, opbrengst en rendement bezig was. Elke vijftig jaar bood het Jubeljaar iedereen een nieuwe kans, door schulden kwijt te schelden. De Bijbelse economie is een ritueel systeem dat tijd en ruimte creëerde voor de relatie met God, de naaste en de aarde, om roofbouw te voorkomen.
Centraal in de Bijbelse economie is het begrip rentmeesterschap. Impliciet wordt eronder verstaan dat we allen, welke rol we ook spelen in onze samenleving, rentmeesters zijn van ons leven, onze talenten en onze rijkdom. We hebben deze gaven in bruikleen gekregen om ze zo goed mogelijk te beheren en zo zowel God als de medemens goed te dienen.
De rentmeester handelt uiteindelijk altijd 'in opdracht’ en heeft een verantwoordingsplicht. Hoe meer de rentmeester in zijn beheer heeft hoe groter zijn verantwoordelijkheid ten opzichte van de Heer.


Graffiti in Leuven, naast de O.L. Vrouw ten Predikheren, de oudste gotische kerk van de stad.

Sociale economie
In een Bijbelse visie is dienen belangrijker dan verdienen. Economie is altijd sociale economie en de inkomensverdeling is geen natuurgegeven, maar moet zo nodig 'gecorrigeerd’ worden via herverdeling.
Deze noties stellen vragen aan ons. Hoe belangrijk zijn geld en bezit voor mij? In de Bijbel wordt herhaaldelijk gewaarschuwd dat wie rijk is alsmaar rijker zal willen worden. Dat zorgt echter voor geestelijke armoede, omdat je identiteit bepaald wordt door wat je hebt, eerder dan door wat je bent.
Ben ik een goede rentmeester? Niet als ik meer uitgeef en verbruik dan ik echt nodig heb. Consumentisme ontmenselijkt relaties omdat we elkaar meer en meer zien als &leverancier’ of &consument’. Daardoor komen de eindigheid van de aarde en haar grondstoffen alsook de onvervulde basisbehoeften van miljoenen mensen elders in de wereld in de knel.

Kritisch
Zijn we voldoende geïnformeerd, willen we wel zien wat er aan het gebeuren is? We moeten ons afvragen of media, politiek en zelfs vakbonden niet te veel blijven hangen in de paradigma’s van het neoliberalisme en de economische groei, die enkel gedefinieerd is in termen van materiële waardevermeerdering.
Dragen we als groep bij aan het promoten van rentmeesterschap? Het zelf voorleven en promoten van deze waarden is een belangrijk signaal. Daarnaast kunnen we organisaties ondersteunen die een meer ethisch maatschappelijk draagvlak proberen tot stand te brengen.

Spanning
We zullen altijd tegen het spanningsveld aanlopen tussen de Bijbelse visie op economie en de waarden die in onze westerse samenleving het hoogst staan genoteerd: succes, materiële vooruitgang, zelfverwerkelijking, prestatie en carrière.
Wij maken deel uit van die samenleving, maar we zijn ook geroepen onszelf te toetsen aan Gods belangrijkste opdracht die Jezus duidelijk formuleerde: Heb de Heer uw God lief met heel uw hart, uw ziel en met heel uw verstand, en uw naaste als uzelf.

Dit is de ingekorte versie van een recente overweging van consultant en pedagoog Lut Saelens in de Filosofenfontein, de dominicaanse gemeenschap in Leuven, België.