01 Juli 2011

'Vrijheid en binding horen bij elkaar'

Ga naar overzicht

Deel op:

Autonomie en onafhankelijkheid staat niet tegenover elkaar, maar vullen elkaar juist aan.’ Dat is de stelling van geestelijk verzorger Simon Evers. Uitgaande van het jaarthema &Vrijheid en binding’ sprak Evers tijdens de laatste bijeenkomst van de Dominicaanse Lekengemeenschap voor de zomer over &Autonomie en afhankelijkheid in de wereld van de gezondheidszorg’.

Mensen, die door ziekte afhankelijk zijn geworden van anderen, voelen zich vaak niet gehoord en begrepen, zo constateert Simon Evers, geestelijk verzorger in het Amsterdamse Onze Lieve Vrouwe Gasthuis. De mens die volstrekt afhankelijk is geworden, voelt dat zijn/haar vrijheid is afgenomen. “Maar juist mensen die in de laatste fase van hun leven zitten, blijken in staat zijn om heel veel zin aan het leven te geven.”
Evers: “De vraag voor (medische) hulpverleners is daarom of zij in staat zijn om écht te luisteren wat de ander zou willen; om trouw te blijven aan de ander ook als er keuzes gemaakt worden die niet de jouwe zijn.”

Tot de jaren '60 stond niet het zelfbeschikkingrecht van de patiënt voorop, maar gold het adagium:  &de dokter weet wat goed voor u is’. Deze ommezwaai heeft volgens Evers geleid tot bezinning op wat goed hulpverlenersschap is: wat vraagt de hulpvrager? Je zou zeggen dat daarmee de automomie gewaarborgd is. “Alles wat jij als persoon zelf wilt, kan ook.”

Maar wat betekent autonomie of het &zelf’?
Simon Evers onderscheidt drie verschijningsvormen van het &zelf’, die niet los van elkaar te zien zijn.  In de eerste plaats: de persoon in de relatie tot zichzelf. “Dit is maar een klein stukje van het zelf.” Vervolgens, op de tweede plaats: het zelf maakt ook deel uit van de interpersoonlijke relatie van mensen. Bij het kiezen van oplossingen of richtingen laten mensen zich beinvloeden door andere personen. “De keuze, die iemand uiteindelijk maakt, kan soms zelfs strijdig zijn met de keuze die iemand op grond van puur eigenbelang zou maken.” Tot slot, ten derde, weegt iemand bij het nemen van beslissingen ook de mening mee van de gemeenschap waartoe hij of zij behoort.
Conclusie is: “Autonomie en afhankelijkheid staan niet tegenover elkaar, maar vullen elkaar aan. Je hebt ze allebei ook nodig om tot de meest zuivere autonome keuze te komen die het meest recht doet aan jouw zelf.”

De inleiding van Simon Evers werd gevolgd door een, vaak zeer persoonlijke, uitwisseling over 'autonomie en afhankelijkheid’. De samenhang tussen autonomie en afhankelijkheid blijkt niet alleen op te gaan wanneer de gezondheid in geding is, maar ook in het dagelijkse leven. Afhankelijkheid heeft zeker ook haar positieve kanten, zo hebben velen ervaren. Je binden aan anderen sluit individuele vrijheid niet uit, maar maakt die juist mogelijk. Dat gezichtspunt is zeker ook in onze sterk geindividualiseerde samenleving van belang.

Simon Evers is naast r.-k. geestelijk verzorger in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam ook voorzitter van de Vereniging van Geestelijk Verzorgers in Zorginstellingen (VGVZ).