12 Juni 2011

6. Tweedeling en intolerantie

Ga naar overzicht

Deel op:

ogelijk bedriegt de schijn en is het achteraf gepraat, als je opmerkt, dat het er op lijkt, dat alle goede en kwade dingen, later door dominicanen begaan, in deze begintijd in aanleg gegeven zijn.

Ofschoon op de prediking gericht en dus op activiteit naar buiten, leunde de nieuwe stichting nog zeer dicht aan bij de oude, naar binnen levende kloosterorden. Dat leverde een moeilijk uit te voeren, maar gelukkige combinatie op van actie én bezinning beide.

Tweedeling in de orde
Uit diezelfde kloosterlijke traditie stamde echter ook een tweedeling die tegelijk een tegenstelling in de als éne broederschap gedachte gemeenschap binnenbracht, nl. die tussen priester- en lekenkloosterlingen, tussen &paters’ en &conversen’ of &broeders’.
In een kloosterorde, gericht op de prediking, die toen althans was voorbehouden aan priesters, heeft deze tweedeling nooit echt goed gefunctioneerd en, naarmate het kerkelijk leven ook buiten de kloostermuren verklerikaliseerde, werd de positie van de &broeders’ hoe langer hoe meer die van de huisknecht tegenover de &heren’.

De schaduw van kritische studie
Een echte vernieuwing, die men voor een groot deel op het conto van Dominicus mag schrijven, was de vormgeving van de idee dat de prediker een onderlegd, bestudeerd man behoorde te zijn. Daarbij ging het uiteraard om kennis van en inzicht in de Schrift en dat naar de eisen van de tijd. Dat betekende naar de eisen die de opkomende stadsmensen, de burgerij, stelde. En dat betekende weer: op academisch, universitair niveau en derhalve kritisch, dat wil zeggen met vermogen tot onderscheid omgaan met de oude bijbelse teksten, met de overgeleverde denkbeelden. Kortom kritisch omgaan óók met je geloof, zoals het vrije, zelfstandige (stads-)mensen past. Een ideaal voor álle tijden, aan geen slijtage onderhevig.
Het ideaal echter kreeg gestalte in een periode waarin het gebruik van geweld tegen aanhangers van afwijkende godsdienstige meningen normaal werd gevonden en men het een heilige plicht achtte om niet alleen die meningen, maar juist ook de aanhangers zelf te bestrijden.

Geloof en recht
Daarbij kwam, dat in datzelfde tijdsbestek de hele inhoud van het recht geloof in gesystematiseerde samenvattingen werd bijeengebracht. Voeg daarbij, dat de rechtswetenschappen precies toen een hoge vlucht namen en daardoor grote invloed oefenden op de theologie. De tendens was om de geloofswaarheden zo precies en duidelijk mogelijk te omschrijven en van argumenten te voorzien.

Klik hier om verder te lezen